Koszty nawozów mineralnych oraz środków ochrony roślin (ŚOR) w ostatnich latach przypominają przejażdżkę kolejką górską, stając się jednym z największych wyzwań dla rentowności gospodarstw.

Wobec rosnących cen środków do produkcji rolnej oraz zaostrzających się norm środowiskowych, tradycyjne sianie „równo po całości” staje się po prostu nieopłacalne. Odpowiedzią na te wyzwania jest rolnictwo precyzyjne (ang. Precision Agriculture). To system, który dzięki wykorzystaniu danych, sygnału GPS i nowoczesnych maszyn, pozwala dostarczyć roślinie dokładnie tyle nawozu i chemii, ile potrzebuje – i ani grama więcej.

Zastanawiasz się, gdzie dokładnie ukryte są te oszczędności, jak technologie satelitarne przekładają się na zawartość portfela rolnika i po jakim czasie inwestycja w antenę czy licencję na oprogramowanie w ogóle się zwraca? Oto praktyczne zestawienie mechanizmów i konkretnych kalkulacji dla nowoczesnego gospodarstwa.

Prowadzenie równoległe i kontrola sekcji (eliminacja nakładek)

Najprostszym, a zarazem dającym najszybsze efekty narzędziem rolnictwa precyzyjnego jest nawigacja z systemem automatycznego prowadzenia (Auto-Steering) w oparciu o sygnał RTK, gwarantujący dokładność do 2-3 cm.

• Koniec z „mijaniem się” i nakładkami: Wykonując oprysk lub rozsiewając nawóz tradycyjnie (na tzw. „oko” lub przy użyciu znaczników pianowych), rolnik zawsze robi tzw. nakładki, by mieć pewność, że nie ominął żadnego fragmentu pola. W praktyce oznacza to podwójne nawożenie i opryskanie od 5% do nawet 10% powierzchni całego pola (szczególnie na klinach i uwrociach).
• Kontrola sekcji (Section Control): Rozsiewacze nawozów i opryskiwacze połączone z nawigacją poprzez system ISOBUS automatycznie wyłączają poszczególne sekcje maszyny, gdy ta wjeżdża na obszar, który został już wcześniej potraktowany preparatem. Zyskujesz pewność, że środek ląduje na glebie tylko raz.

Zmienne dawkowanie nawozów (vra – variable rate application)

Nigdy nie jest tak, że pole o powierzchni 20 hektarów ma na każdym metrze kwadratowym identyczną zasobność w składniki pokarmowe. Stosowanie jednolitej dawki nawozu dla całego areału powoduje, że w najsłabszych miejscach roślina głoduje, a w najlepszych – nawóz jest marnowany, bo plon i tak osiągnął już swój limit.

• Mapy zasobności i mapy plonowania: Na podstawie badań prób glebowych pobieranych z wykorzystaniem GPS, skanowania elektromagnetycznego gleby lub zdjęć satelitarnych (np. wskaźnik NDVI obrazujący wigor roślin), tworzy się mapę aplikacyjną.
• Inteligentny rozsiewacz: Komputer w traktorze odczytuje mapę, a połączony z nim rozsiewacz z systemem ważącym automatycznie zwiększa dawkę nawozu (np. azotu czy fosforu) tam, gdzie gleba ma potencjał, a drastycznie ją obcina na miejscach słabych, piaszczystych (gdzie i tak woda jest czynnikiem ograniczającym plon). Średnie oszczędności na samym nawozie wynoszą w tym systemie od 10% do 15%.

Realne kalkulacje: gospodarstwo o powierzchni 100 ha

Aby zobaczyć potęgę liczb, przyjrzyjmy się hipotetycznemu, modelowemu gospodarstwu uprawiającemu pszenicę ozimą i rzepak na powierzchni 100 hektarów. Poniższe wyliczenia to wartości uśrednione, bazujące na standardowej redukcji kosztów dzięki zastosowaniu jazdy na GPS (RTK) oraz automatycznego wyłączania sekcji (oszczędność wynikająca z samej eliminacji 7% nakładek na uwrociach i klinach) – https://navi-polska.pl/.

Mądrość z pola (Kwestia ekologii i kar):

Pamiętaj, że oszczędności nawozów to tylko jedna strona medalu. Eliminacja nakładek opryskiwacza to przede wszystkim brak fitotoksyczności. Zbyt duża dawka herbicydu w miejscu nałożenia się pasów często „przypala” roślinę uprawną, co potrafi obniżyć jej plon lokalnie nawet o 20%. Ponadto, systemy precyzyjne dokumentują każdą kroplę i granulę wyrzuconą na pole – w przypadku kontroli z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) lub Inspekcji Ochrony Roślin, masz w komputerze gotowy cyfrowy dowód na to, że nie przekroczyłeś dozwolonych norm w strefach buforowych czy przy ciekach wodnych.

Najczęściej zadawane pytania (faq)

Czy rolnictwo precyzyjne opłaca się tylko na ogromnych, wielkoobszarowych gospodarstwach (powyżej 500 ha)?

Absolutnie nie. Jest to jeden z najczęstszych mitów. O ile na wielkich polach w kształcie prostokąta oszczędności skalują się liniowo, o tyle w Polsce dominują pola małe, o nieregularnych kształtach (trójkąty, wielokąty z dużą ilością klinów i przeszkód w postaci słupów czy drzew). To właśnie na takich trudnych, nieforemnych działkach zjawisko nakładek jest największe (potrafi sięgać nawet 15%). Zastosowanie nawigacji i wyłączania sekcji na 50 hektarach skomplikowanych pól może przynieść proporcjonalnie wyższe oszczędności procentowe niż na równinach o powierzchni 500 ha.

Jak szybko zwraca się inwestycja w nawigację GPS z sygnałem RTK oraz sterowanie sekcjami?

Koszt dobrej klasy systemu nawigacji automatycznej z montażem na starszym ciągniku (tzw. kierownica elektryczna) to wydatek rzędu 25 000 – 40 000 zł. Przyjmując średnie gospodarstwo o areale 100 hektarów uprawiające rzepak i pszenicę (oraz korzystające z usług i intensywnego nawożenia), zysk wynikający z samej eliminacji nakładek i optymalizacji przejazdów sprawia, że sprzęt ten w pełni spłaca się już po 2 do maksymalnie 3 sezonach. Z czasem generuje już wyłącznie czysty zysk.

Czym jest oprysk punktowy (Spot Spraying) i czy to w ogóle działa w Polsce?

To technologia, która rewolucjonizuje rynek, choć nadal należy do rozwiązań klasy premium. Opryskiwacz wyposażony jest w dziesiątki kamer oraz system sztucznej inteligencji. Maszyna jadąc po polu analizuje obraz w czasie rzeczywistym – system rozpoznaje, co jest chwastem, a co gołą ziemią lub rośliną uprawną, i otwiera dyszę opryskiwacza na ułamek sekundy tylko i wyłącznie nad samym chwastem. W przypadku zabiegów doglebowych lub zwalczania chwastów w uprawach szerokorzędowych (jak burak cukrowy czy kukurydza), technologia ta pozwala zaoszczędzić od 40% do nawet 80% preparatu chemicznego, co daje kolosalne oszczędności w skali roku.